Her çocuğun fiziksel gelişiminin farklı olması gibi öğrenme süreci de kendi hızında olmaktadır. Ancak bazı çocuklar okumayı, yazmayı, dinlemeyi veya sayıları anlamayı beklenenden daha zor bulabilir. Bu durum çoğu zaman özel öğrenme güçlüğü ile ilişkilidir. Erken fark etmek, çocuğun eğitim sürecinde büyük bir fark yaratır.
Bir ebeveyn olarak evde neleri gözlemlemelisiniz?
1. Okuma Zorlukları
Çocuğunuz okurken sık sık kelimeleri atlıyor, harfleri karıştırıyor ya da “kedi” yerine “dek” diyorsa dikkat etmelisiniz. Bazı aileler “henüz küçük, zamanla öğrenir” diye düşünür ama bu belirtiler disleksiye işaret edebilir. Özellikle aynı yaştaki akranları akıcı okurken, çocuğunuz okumaktan kaçınıyorsa veya kitap gördüğünde endişeleniyorsa, öğrenme güçlüğü riski olabilir.
2. Yazma Problemleri
Bazı çocuklar konuştuğu kadar rahat yazamaz. Örneğin, “elma” kelimesini “ema” yazmak, satır atlamak ya da harfleri ters çevirmek (b yerine d) sıkça görülür. Bir anne “Ödevlerini yazarken ağlıyor çünkü harfleri bir türlü doğru yazamıyor.” diyebilir. Bu durumda çocuğunuzun yazılı ifade becerilerini dikkatle gözlemlemek ve desteklemek gerekir.
3. Sayı ve İşlem Güçlüğü
“3 ile 5’i karıştırıyor, toplama yaparken parmak sayıyor, saatleri bir türlü öğrenemiyor.” Bu tür ifadeler birçok ebeveynden duyulur. Bu durum diskalkuli adı verilen sayısal öğrenme güçlüğüyle ilişkili olabilir. Eğer çocuğunuz matematik kelimesini duyduğunda stres yaşıyorsa ya da “ben zaten yapamıyorum” diyorsa, bu zorluk motivasyon değil, bilişsel bir engelden kaynaklanıyor olabilir.
4. Dikkat Dağınıklığı ve Odak Sorunu
Ev ödevi yaparken sürekli kalem düşürmek, su içmek için kalkmak, odaklanmakta zorlanmak öğrenme güçlüğünün eşlik ettiği dikkat eksikliği işareti olabilir. Bir baba “On dakika bile oturamıyor, derse başlayınca hemen sıkılıyor.” diyorsa bu gözlem önemlidir. Çocuğunuzun dikkat süresini geliştirmek için sessiz bir çalışma alanı ve kısa molalar yardımcı olabilir.
5. Talimatları Takip Etmede Zorluk
“Montunu al, ayakkabını giy, çantanı getir.” dediğinizde çocuğunuz sadece bir kısmını yapıyorsa, bu bir işitsel işlemleme sorunu belirtisi olabilir. Aileler genellikle “Sanki beni duymuyor!” der ama aslında çocuk duyuyor; yalnızca bilgiyi sırayla hatırlamakta zorlanıyor. Talimatları kısa ve adım adım vermek çocuğunuzu destekler.
6. Hafıza Güçlüğü
Bazı çocuklar dün öğrendiklerini bugün unutabilir. Örneğin, dün “5×5=25” diyebilen bir çocuk ertesi gün aynı soruya yanlış cevap verebilir. Anne-babalar genellikle “O kadar tekrar ettik ama yine unuttu.” der. Bu durumda çocuğunuzun kısa süreli bellek kapasitesiyle ilgili bir destek gerekebilir. Oyun, şarkı veya görsel desteklerle öğrenme süreci güçlendirilebilir.
7. Motor Becerilerde Zayıflık
Kalem tutmakta zorlanan, makasla düzgün kesemeyen veya ayakkabı bağlamakta uzun süre zorlanan çocuklarda dispraksi olabilir. Bu durum genellikle aileler tarafından “El becerisi yok.” şeklinde yorumlanır. Oysa bu, koordinasyonla ilgili nörolojik bir güçlük olabilir. Evde küçük el kaslarını güçlendiren oyunlar (hamur yoğurmak, boncuk dizmek gibi) destekleyici olur.
8. Duygusal Tepkiler ve Kaygı
“Ders zamanı geldiğinde ağlıyor, defterini fırlatıyor.” gibi tepkiler çoğu zaman isteksizlik olarak algılanır. Oysa bu çocuklar başarısız olduklarını düşündükleri için kaygı hissederler. Ailelerin bu noktada yargılayıcı değil, destekleyici yaklaşması gerekir. Başarısızlığı değil çabayı övmek, çocuğun kendine olan inancını yeniden kazandırır.
9. Sosyal Etkileşimlerde Zorluk
Öğrenme güçlüğü yaşayan çocuklar bazen akran ilişkilerinde de zorlanır. “Arkadaşlarıyla oynamak istemiyor.” ya da “Hep kenarda kalıyor.” cümleleri sıkça duyulur. Bu çocuklar kendilerini yeterli hissetmedikleri için geri çekilebilir. Sosyal beceri oyunları, grup etkinlikleri ve empati temelli destekler bu konuda oldukça etkilidir.
10. Öğrenmeye Karşı İlgisizlik
Bazı aileler “Hiçbir şey öğrenmek istemiyor.” diyerek şikâyet eder. Ancak bu ilgisizlik çoğu zaman gizli bir öğrenme güçlüğünün sonucudur. Çocuk tekrar tekrar başarısız olunca öğrenme isteğini kaybeder. Önemli olan, ilgisizliğin arkasındaki nedeni fark etmek ve öğrenmeyi oyunla, başarı duygusuyla ilişkilendirmektir.
Ne Yapabilirsiniz?
Öncelikle çocuğunuzu yargılamadan, anlayışla gözlemleyin. Ardından uzman bir eğitimci veya özel öğrenme güçlüğü alanında çalışan bir psikolojik danışmandan destek alın. Güçlü Öğrenme Akademisi, bu alanda ailelere, öğretmenlere ve uzmanlara yönelik eğitimler, seminerler ve online içerikler sunarak farkındalık ve profesyonel destek sağlamaktadır.
Unutmayın, erken fark edilen bir öğrenme güçlüğü, doğru yönlendirme ve sabırla başarıya dönüştürülebilir.
